Açıklama peşinde…

Kimi zaman, sıkıntılarımızın nedenlerini arama-bulma hali ile uğraşmaya gerçekten gerektiğinden fazla zaman ve enerji harcıyor olabiliriz. Açıklama ve neden bulmaya yönelik eylemlerimizin güçlü rasyonelleri vardır: “ama bu doğru”, “çözmek için önce neden olduğunu bulmalıyım”, “asıl nedenini araştırmalıyım” vb.

Genel tıpta neden (etiyoloji) araştırıp-bulmaya (ve tedavi etmeye) yönelik geleneğin davranış bilimlerine uyarlanması ile davranış, duygu ve düşünceler için “açıklama modelleri” geliştirilmiştir. Bugün itibarı ile bu kuramların hiçbiri “davranış” gibi karmaşık bir çıktının “nedenlerini gösterme” konusunda yalnız başına yeterli değildir.

Kişisel güçlüklerimizle “mücadele” halindeyken de açıklamalara gereğinden çok zaman ayırıyor olabiliriz.

“Benim böyle olmamın nedeni aslında ….. ”

“Acaba …… olduğu için mi bu sıkıntıları çekiyorum?”

Açıklamaya uğraşmanın sıkıntılarından birisi, bulacağımız nedenin (açıklamanın) doğru olmamasıdır. Bir diğeri, doğru olsa da hiç işimize yaramamasıdır. Bir başkası ve bence en önemlisi, gerçekten değer verdiğimiz şeylere ayırabileceğimiz zamandan çalmasıdır.

Buradan şu sonucu çıkarmamak gerekli: “açıklamalardan kaçalım!”. Hayır. Açıklamalar, günlük yaşamımızı sürdürmemiz için son derece gerekli şeyler. Çalışmayan aracımızın neden çalışmadığı konusundaki doğru bir açıklama, aracın tekrar çalışması ile sonuçlanır.

Herhangi bir psikolojik açıklamada durum farklıdır. Herhangi bir açıklama hemen her durumda yalnız başına yeterli değildir (farklı bileşenlerin karşılıklı etkileşimi sözkonusudur) ve “doğru” olmayabilir. Açıklama tümüyle doğru olsa bile, bu açıklamayı “iyileşme için bir araç olarak kullanmak” çok zordur ve ilgili bilim dalında ileri düzeyde kavrayış gerektirir. Açıklamaların en önemli zararı da, davranışımızı yönlendirme gücü. “Eğer bu durumun nedeni … ise, o zaman …. yapmalıyım.”

Örnek olarak sıkıntılarının nedeni olarak özgüven eksikliğini gören ve sıkıntılarını “geçirmek” için özgüvenini artırmak için çalışan birisi, ne olduğu ve kendisine somut olarak ne ifade ettiği belli olmayan bir şeye zaman ve enerji harcıyor demektir.

Çözüm ne?

Aslında çözüm, insanın duygu ve düşünceleri ile ilgili “açıklamalara fazla takılmamak”. Herhangi bir açıklama ile karşılaşırsak ya da kendimiz bir açıklama üretirsek, bu açıklamanın işe yarayıp yaramadığını (değer verdiğim kavramlara doğru küçük bir adım atmama yardımcı olup olmadığını) sorgulamak alternatif bir yöntem olabilir.

Bunu yapabildiğimiz durumda, büyük miktarda enerji ve zaman açığa çıkıyor. Onu da gerçekten değer verdiğimiz şeylere yöneltmeyi düşünebiliriz.

Egzersiz
Bu bölümün egzersizinde, sıkıntınızla ilgili açıklamalarınızı düşünün.  Bence benim sıkıntım .... dan kaynaklanıyor.  Boşluğu doldurun. Farklı farklı açıklamalarınızı bulun. Bu açıklamaları listeledikten sonra şunu belirlemeye çalışın. Bu açıklamayı dikkate alarak davranışınızı yönlendirmek sizi nasıl etkiledi? 
Bağlamsal Kendilik

Bağlamsal Kendilik